Ongi etorriak Mikelen Txokora

Ongi etorriak izan zaitezte Mikelen txokora.
Hemen aurkituko dituzue ZIENTZIEN arloan salseatzeko hainbat kontu.

DBHko Matematika eta Natura ariketez gain Batxilergoko Biologia, Mundu Garaikiderako Zientziak eta Lur eta Ingurunearen Zientzien ariketa, bideo eta abarrak ere aurkituko dituzue.

Friday, January 20, 2017

DBH 4: Bio. Nomenlatura binomiala.

Hemen dituzue hainbat animalia eta landareren izen zientifikoak. Komenta itzazue binaka eta sailka itzazue multzo bakoitzeko antzekoenak direnak. Saia zaitezte era berean euskarazko izenarekin lotzen, batzuk errazak dira, beste batzuk ez.

1. multzoa:
Panthera leo                     gepardoa
Panthera pardus                tigrea
Acinonyx jubatus               leopardoa
Panthera onca                   lehoia
Panthera tigris                   jaguarra

2. multzoa
Quercus robur                  haritza
Fagus sylvatica                 gorostia
Quercus ilex                     artea
Quercus pyrenaica            ametza
Ilex aquifolium                  pagoa

3. multzoa
Equus ferus caballus           astoa
Equus africanus asinus        zebra
Cervus elaphus                   orkatza
Equus zebra                       oreina
Capreolus capreolus           zaldia

4. multzoa
Solanum lycopersicum         piper berdea
Solanum tuberosum            tabaskoa
Capsicum frutescens            patata
Capsicum anuum                tomatea
Solanum melongena            alberjinia

Wednesday, January 18, 2017

Batxi 2: Lur. Natural History Museum London













Londresen bada Natura museo famatu bat, Natural History Museum. Bertan gaur egungo eta gaur egun jadanik ez ditugun animalia eta landare ugari ditugu ikusgai. Horietako batzuk aztertuko ditugu. Erantzun bakoitzari buruzko galderak eta bila itzazu argazkiak:

a) Plesiosaur:
      - Deskriba ezazu: Zer da? Zergatik izen hori? Noiz bizi izan zen?
      - Nork, noiz eta non aurkitu zuen museoko plesiosauro ezagunena?
      - Zein izen eman zioten hasieran?
      - Aurkitzaile berak deskubitu al zuen beste ezer?
b) Archaeopterix:
      - Deskriba ezazu: Zergatik da garrantzitsua?
c) Diplodoccus:
      - Deskriba ezazu: Tamaina eta kokapena.
      - Orain aldatu egin behar dute. Zer ipiniko dute bere tokian?
d) Dodo:
      - Zer da? Non bizi da?
      - Museoko zein ataletan aurkituko dugu?
e) Lurrikaren simulatzailea:
      - Museoko zein ataletan dago? Zer irudikatzen du gela horrek?
f) Zein zientzilariren eskultura dago sarrerako areto handian?
   

Tuesday, January 17, 2017

Batxi 2: Lur. Lur planetaren historia.

Lur planetaren historia guztia azaltzen duen National geographic-ek bideoa duzue hemen. Aro geologiko guztietan izandako gertaera garrantzitsuenak erakusten ditu, eta gertaera bakoitzaren ondorioz bizitzak izan duen bilakaera ere bai. Mikel Mujikak eman dit dokumental honen berri. Klikatu argazkian.


Tuesday, January 10, 2017

Batxi 2: Lur. Burgess Shale

Hona hemen Burgess Shale harrobian aurkituriko fosilen argazkiak. Saia zaitez aurkitzailearen tokian jartzen eta beraz asmatzen nolakoak ziren bertan ageri diren izakiak, nola elikatzen ziren eta nola mugitzen ziren.

















Friday, January 6, 2017

DBH 3: Biologia. Digestio Aparatua

Hemen duzuen idatzi honetan digestio aparatuaren funtzionamendua azaltzen da. Dena dela akats ugari egin ditut bertan, ea guztiak aurkitzen dituzuen:

Gabonak bukatu diren arren oraindik gelditzen dira polboroiak gure etxean. Gose naizenez bat hartu, papera kendu eta haginekin kosk egin diot. Horrela zati bat ahoan sartu dut eta bertan digestio kimikoa (listuztatzea) eta mekanikoa (mastekatzea) eragin ondoren eztarritik pasatzea lortu dut. Dagoeneko lipidoak liserituta dauzkat.

Laringean epiglotisari esker hestegrrirako bidea hartu du. Bertan mugimendu peristaltikoen pilororaino eraman dute eta hau zeharkatu ondoren urdailera iritsi da. Urdailean ere mugimenduak badira, baina hau baino garrantzitsuagoa da digestio kimikoa egiteko jariatzen den azidoa. Urdailean daukagun janariari jadanik ezin diogu janari deitu eta kimo izena hartzen du. Polboroia txikia izanik behintzat ez dit bihotzerrerik eragingo. Lanak amaitutakoan kimoa duodenora joango da.

Duodenoa digestio hodiaren zati motz bat da, heste mehea baino lehenago dagoena. Bertan gibelak eta pankreak sorturiko urinak hartzen ditu eta hauek digestioa bukatzen dute, gluzidoak eta proteinak liserituz. Gibelak intsulina sortzen du eta pankreak behazuna. Heste meheko jejuno eta ileonean mikroileak ditugu, hauei esker xurgapen azalera asko handitzen da eta heste mehetik ateratzen denari dagoeneko gorotza deitzen diogu. Kardia izeneko atetik atera eta heste lodian sartzen da, zehatzago esanda apendizean.

Hiru kolon datoz ondoren. Kolon hauetan ez da ezer berezirik gertatzen. Heste lodiaren bukaeran ondestea dago eta han Escherichia coli bakteriak ditugu. Oso kaltegarriak dira metanoa sortzen dutelako. Azkenik uzkitik kanpora gorotza aterako da.

Thursday, December 15, 2016

DBH 4: Bio. Genetika ariketak. Sexuari loturiko gaixotasunak


1) Posible al da ondo ikusten duten gurasoek alaba daltonikoa izatea? Eta seme daltonikoa izatea?

2) Gizon hemofiliko batek hemofiliaren eramalea den alaba dauka. Hau gerta dadin ezinbestekoa al da emaztea ere eramalea izatea?


3) Gizon hemofiliko eta emakume eramalea haur baten esperoan daude.
    a) Zein da haurra jaio aurretik hiltzearen probabilitatea?
    b) Haurra jaio bada, zein da hemofilikoa izateko daukan probabilitatea?

4) Zein da emakume daltoniko batek seme daltonikoa izateko daukan probabilitatea? Aukera berdina al du alaba daltonikoa izateko?

5) Emakume batek eta gizon hemofiliko batek seme hemofilikoa izan dute. Zein da emakumearen genotipoa?

6) Gizon normal batek eta daltonismoaren eramalea den emakumeak lau seme daltoniko izan dituzte. Posible al da hori?

Wednesday, December 14, 2016

DBH 4: Bio. Genetika ariketak. Odol taldeak.


1) A taldeko emakume batek eta B taldeko gizon batek bi haur dituzte, bata A taldekoa eta bestea B taldekoa. Zeintzuk dira lauren genotipoak?

2) Senar eta emazte baten ama biak 0 taldekoak ziren baina beraiek AB taldeko alaba izan dute. Posible al da? Posible bada, zein izango da orduan senar emazteen genotipoa?

3) AB taldeko gurasoak haur baten esperoan daude. Zein probalilitate dauka haurrak...
    a) ... A taldekoa izateko?
    b) ... heterozigotikoa izateko?

4) A taldeko emakume batek A taldeko semea izan du. Horretarako ezinbestekoa al da senarraren odol taldea ere A izatea?

5) AB taldeko ama eta B taldeko aita duen alaba homozigotikoak odol transfusio baten beharra dauka. Nork eman beharko lioke odola?

6) AB taldekoa den pertsona baten gurasoen genotipoa nolakoa da? Aipa itzazu aukera guziak.

7) B taldeko bi gurasoen alabaren odola 0 taldekoa da.
    a) Nolakoa da gurasoen genotipoa? 
    b) Posible al da alabaren aitonetako bat 0 taldekoa izatea?

8) Posible al da AB taldeko pertsona baten semea 0 taldekoa izatea? Eta pertsona horren ama 0 taldekoa izatea?

Thursday, December 1, 2016

Batxi 2: Lur. Ur kontinentalak.

Bila itzazu ondorengo tokiak interneten eta azter itzazu irudiak. Esan ezazu era berean ea horrelakorik badugun Euskal Herrian.

- Vintgar
- Sierra Amargosa
- Postojnska jama 
- Deltebre 
- Zaō 
- Spegazzini
- Horseshoe Bend
- Llardaneta
- Skradinski Buk
- Okavango
- Vall d'Incles